اگر ساكن باشد صورتش حرف حركت سابق است . پس اگر آن حركت فتحه باشد صورت همزه الف باشد مثل يأخذ « 1 » واقرأ « 2 » . واگر ضمّه باشد صورتش واو باشد مثل يؤخذ « 3 » وتسؤهم « 4 » . ومثل اين همزهء متطرّف در قرآن نيامده . واگر كسره باشد صورتش ياء باشد مثل نبّئ عبادي « 5 » وأنبئهم « 6 » . ورسم نيز موافق اين قياس است الّا در كلمات تؤوى « 7 » وتؤويه « 8 » ورءيا در مريم « 9 » ، والرّءيا « 10 » ورءياك « 11 » ورءياى « 12 » كه در رسم صورت ندارد . وهمچنين فادّارءتم « 13 » همزه را به الف تفاعل كه پيش از وى است صورت نيست . ودر هل امتلئت « 14 » خلاف است ، وهمچنين اطمأننتم « 15 » واستأجره « 16 » واستأجرت « 17 » ، يستأخرون « 18 » . واين كلمات سه‌گانه در كتابين « 19 » نيستند . واگر متحرّك باشد وقبل از وى ساكن ، آن را صورت نباشد أصلا ، ورسم نيز بر اين است الّا در كلمات النّشأة « 20 » وهزؤا « 21 » وكفؤا « 22 » به قرائت حمزه « 23 » ، موئلا « 24 » والسّوأى « 25 » وأن تبوأ « 26 » وليسوؤا « 27 » . ودر سه اوّل معيّن نيست . ودر يسألون عن أنبائكم « 28 » خلاف است . مگر آنكه آن ساكن الف باشد وهمزه متوسّط باشد وحركتش ضمّه باشد يا كسره وبعد از آن ضمّه واو نباشد وبعد از آن كسره ياء نباشد وحينئذ با

--> ( 1 ) . توبه / 104 ؛ يوسف / 76 ؛ كهف / 79 . ( 2 ) . اسراء / 14 ؛ علق / 1 و 3 . ( 3 ) . بقره / 48 ؛ انعام / 70 ؛ أعراف / 169 ؛ الرحمن / 41 ؛ حديد / 15 . ( 4 ) . آل عمران / 120 ؛ توبه / 50 . ( 5 ) . حجر / 49 . ( 6 ) . بقره / 33 . ( 7 ) . احزاب / 51 . ( 8 ) . معارج / 13 . ( 9 ) . آية 74 . ( 10 ) . اسراء / 60 ؛ صافّات / 105 ؛ فتح / 27 . ( 11 ) . يوسف / 5 . ( 12 ) . يوسف / 43 . ( 13 ) . بقره / 72 . ( 14 ) . ق / 30 . ( 15 ) . نساء / 103 . ( 16 ) . قصص / 26 . ( 17 ) . همان . ( 18 ) . أعراف / 34 ؛ يونس / 49 ؛ حجر / 5 ؛ نحل / 61 ؛ مؤمنون / 43 . ( 19 ) . المقنع وعقيلة أتراب القصائد . ( 20 ) . عنكبوت / 20 ؛ نجم / 47 ؛ واقعه / 62 . ( 21 ) . بقره / 67 و 231 ؛ مائده / 57 و 58 ؛ كهف / 56 و 106 ؛ أنبياء / 36 ؛ فرقان / 41 ؛ لقمان / 6 ؛ جاثيه / 9 و 35 . ( 22 ) . اخلاص / 4 . ( 23 ) . خلف نيز هزؤا ، وخلف ويعقوب كفؤا خوانده‌اند . ( 24 ) . كهف / 58 . ( 25 ) . روم / 10 . ( 26 ) . مائده / 29 . ( 27 ) . اسراء / 7 . ( 28 ) . احزاب / 20 .